Laatst bijgewerkt: 19 september 2014
e afk. est, (hij / zij) is
e, afk. (met bovenliggende streep)(hij / zij) is
e of ex afk. uit, afkomstig van de plaats ......
eadem afk. op dezelfde (bv dag)
eatenus afk. tot nu toe
ebdem anno in hetzelfde jaar
ebdem die op dezelfde dag
ebdem instanti op hetzelfde ogenblik
ebenbürtigkeit, ebenburt van gelijke afkomst, gelijkwaardig
ébéniste meubelmaker, schrijnwerker
Eboracum York
ebreken echtbreken
ebursator betaalmeester
Ec afk. Ecuyer, jonkheer
ecce deus adjuva me 8e zondag na drie-eenheid
eccel dier bloedzuiger
ecclesiæ kerk
ecclesiæ denuntiatio kerkelijke huwelijksaankondiging
ecclesiæ minister dienaar van de kerk, predikant
ecclesiae sacramentis munita voorzien van de kerkelijke sacramenten
ecclesiasticus predikant
ecclesiastis, ecclesiastes geestelijke, prediker
ecclia afk. ecclesia, kerk
échafaud schavot, maar ook onthoofding
écharper doodslaan
echdis hagedis
échevin schepen, wethouder
echte begeven hebbende (ten) is nu getrouwd met
echte verwect (in) tijdens het huwelijk verwekt
echte-brief verklaring van geen huwelijksbeletsels, voor een in het buitenland in het huwelijk tredende persoon
echtelieden echtpaar
echteloos niet door een wettig huwelijk verbonden
echteman echtgenoot
echter vogelvrijverklaarde, uitgebannen, verbannen
echtewijf huisvrouw, echtgenote
echtkint wettig kind
echtschap huwelijk, verbonden in de echt
eclips een gebrek
écu Franse daalder
écu wapenschild, maar ook borstschild
écusson uithangbord
écuyer jonkheer maar ook schildknaap
edelkint wettig kind,
edelling edelman
edende eed afleggen
edentarius tandenbreker, tandarts
edere, edidi,editum uiten, uitgeven (b.v. van een boek)
edert ieder
edict gebod
edicto openlijk bekend maken
edieren uitgeven, uitvaardigen
edifficie een gesticht
édit bevelschrift
ee huwelijk
Ee. afk. op huw. akte, echtgenote van
eechout eikenhout
eeden beëdigen
eek azijn, narigheden
eelleman goede man, beste vriend
eelling edelman
eelmaker zeemleerbereider
eeltjes netjes, edel
eenemae ('t) te enen male
eenigsints enigszins
eenlope ongehuwd
eenmaal ten slotte
eenre ten eenen (....., ten andere zijde)
eensedele kluizenaar
eensjes een keer
eenveerdich gelijk, b.v. met de zelfde straf te bestraffen
eenwinter eenjarig
eerstcoops uit de eerste hand
eertwinner, eerdtwenne landbouwer, boer
eerverjaer het jaar voor verleden jaar
eestaet gehuwd
eeussel, eussel omheinde droge zomerwei
effect volmaaktheid
effenaer weegschaal, bascule
effestucando resignare door middel van de halm afstand doen
effigie gelijkenis, beeld
eft afk. enfant, kind
egaelijk gelijk
egeen niets
egge heraldiekteken, rechtopstaande eg
eggich wrang
eghte staat bevestigt gehuwd
egli afk. église, kerk
eglise kerk
l'Eglise réformée évangélique Christelijk .Gereformeerde kerk
ego ik
égorgeur, égorgeuse, moordenaar, moordenares
egsteen hoeksteen
egtel afk. eheluyden, echtelieden
egteluiden. Echtlieden, gehuwden
ehel afk. eheluyden, echtelieden
eheluyde echtpaar, echtgenoten
eherenfeste eerwaardige
ehevrouw echtgenote
ei aan haar, eraan, zij (meervoud)
eichs elk
eidam schoonzoon
eideshelfer gezworene
eigenman lijfeigenen
eijnsel, ensel weegschaal
eik heraldiekteken, rechtopstaande boom met meestal vergroot blad en eikels
eikel heraldiekteken, vrucht van eik , weergegeven met dop en steel
Eindovia Eindhoven
einhelich eensgezind
einlasser deurwachter, portier
einlegger inlegger, kuiper
eins, einze, ans oppervlaktemaat, 1 eins = 0,03 ha.
einsäckler ontvanger
einspänner stalknecht
eischtag Aswoensdag
eisengräber stempelsnijder
eisenhuter helmmaker
eisenmeister gevangenbewaarder
eius loco in diens plaats
eius zijn, van hem
eius zijn, van hem, van haar, ervan
eiusdem, ejusdem van dezelfde (maand)
ekelen eikenbomen
EL afk. Evangelisch Luthers
el, elle lengtemaat, 1 el = ca 70 cm, oorspronkelijk de lengte van de onderarm
elapsus afgelopen
elcx in haer regardt ieder voor zich
eldir fatir (-mudir) grootvader, (-moeder)
electie verkiezingen
electuer keurvorst
elegant uitgesproken mooie....
elegantie schoonheid
eleman, elemal, elenbaas beste kerel
elemosyna aalmoes
elevare grootbrengen
elevatio crucis kruis verheffing, 14 september
éleveur, éleveuse, veehouder, veehoudster
elewekse vervloekte
elft elf, ook boze geest
elftausend jungfrauen elfduizend maagden, 21 oktober
elftwinninghe leen waarvan de helft van de vruchten aan de leenheer, de andere helft aan de leenman toekwam
eligeren kiezen
elocutie uitspraak
eloquent welsprekende, redenaar
elpenbeen ivoor
elsene, elst els, priem
eltkens inhoudsmaat voor graan = ca 1,35 ltr.
eluderen ontsnappen
em. afk. van emeritus na volbrachte dienst ontslagen
embaumeur lijken -balsemer
Embdae Emden
emenderen verbeteren
emeritus na volbrachte dienst ontslagen
eminent openbaar, helder
emisit spiritum gaf de geest
emissio (secunda) (tweede) druk
emissio pestepidemie
emissus uitgezonden
emit koop, koopt
emittere uitgeven
emmer inhoudsmaat, 1 emmer = 1/4 vat, = 1/5 aam = ca 30 ltr. Ook gevonden Amsterdamse emmer = 2 gang = ca 14,7 ltr. In Gronin-gen en Drente ook oppervlaktemaat, 1 emmer = 1/6 gras =0,066 ha
empfängnis Maria Maria's onbevlekte ontvangenis, 8 december
employeur verwerker
empoisonneuse gifmengster
emprisonner gevangen zetten
emptor bladorum korenkoper
emptor, -is (in)koper
Emster Amstel
encadreur lijstenmaker
Enchusa Enkhuizen
enckede (encel) goed, juist
ende en
enemaal ((t) helemaal
enfant en tutelle voogdijkind
enfant kind
engelen heraldiekteken, rechtopstaande meisjes figuur, met vleugels in tunica gekleed
engelfest engelenfeest, 19 september
engelsschild accoladeschild, kenmerkend zijn de sterk uitstekende bovenhoeken
engleburgt, englestad hemel
enim immers, namelijk, inderdaad
ennoyeus geitenhoeder
enorme ongeregeld
enqueste onderzoek van waarheid verklaringen van getuigen
enseigne vaandrig, ook uithangbord, vaan, vaandel, banier
ensel, eijnsel weegschaal
ensevelir begraven, in een lijkkleed wikkelen
ensorceleuse heks,
ensorcellement hekserij
ensoutané zwartrok, paap, r.k. priester
entbieden aanbieden
enterrement civil niet.kerkelijke begrafenis
enterrement begrafenis, maar ook begrafenisstoet
enterrer begraven
entrepeneur aannemer
enumeratie nummering
envie moedervlek, wijnvlek
envoyé, envoyée afgezant
e.o. afk. ex officio, van ambtswege, uit hoofde van zijn functie
eo afk. eodem, zelfde
eo quod te meer, omdat
eodem anno in het zelfde jaar
eodem die op de zelfde dag
eodem instanti op hetzelfde ogenblik
eodem morbo door dezelfde ziekte
eodem door, in hetzelfde, op de zelfde dag
éolienne windmolen
EPA afk. Evangelisch Pharr-archiv
ephipparius zadelmaker
ephorus deken, opzieners, (huis) onderwijzer
epicedion begrafenislied
epicedium gedenkdicht
epidimie besmettelijke ziekte
epilogatie een besluit om een vroegere reden
epiphania een openbaring
episcopal is bisschoppelijk
episcopalis bisschoppelijk
episcopus bisschop
epitaaf grafschrift, ook de gehele grafsteen met ornamenten versiersels en opschrift
épitaphe grafschrift
epitaphie een in een muur gemetselde grafsteen
epitaphium grafschrift
epitaphius grafrede
épithalame bruiloftsdicht
epithalamium huwelijkszang, bruidslied
epitoma uittreksel
epos heldendicht
epouse echtgenote, gemalin
épousée bruid, pas gehuwde vrouw
épouser une dot om de centen trouwen
épouser trouwen, door huwelijk verkrijgen
epoux echtgenoot, gemaal
epulor weelderig leven
equael, equalis gelijk
équarrisseur vilder
eques ruiter, bereden militair, later ook ridder
equester ruiter
equicida paardenslager
equicius paardenhandelaar
erant fuerunt zij waren
erat was
erchmeker zemenmaker
erden begraven
erdtrichsmesser landmeter
ere (bij graan) dorsvloer
eren ploegen
erentfest, erentfeste achtbaar, vaak gevolgd door wijse, edele bijsondere
erfachtig volgens het erfelijk recht, erfelijk
erfachtigheid erfdeel aan vaste goederen
erfbrief bij erfenis bewijs van erven
erfceys erfrecht
erfclage aanklacht met betrekking tot een onroerend goed
erfcollator door vererving verkregen bevoegdheid als hoofdbestuurder benoemde (collaties) te doen
erfcommer erfelijke rente
erfcoren erfrente te voldoen in graan
erfcusten verbintenis op een erf gevestigd, ook custinge van erven
erfdeel wat iemand als zijn deel uit een nalatenschap toekomt of wat hij als zodanig ontvangt bezit dat iemand door erfenis verkregen heeft of verwerft
erfdeling deling van een erfenis
erfdienstbaarheid dienstbaarheid die op een erf rust erfdienstbaarheid is een last waarmede een erf bezwaard is, tot gebruik en ten nutte van een erf, het welk aan een andere eigenaar toebehoort
erfdrager iemand die het erf bezit, de naakte eigendom bezit tegenover de tochtenaar die de opbrengst geniet
erfhavelijc goet aangeërfd roerend goed
erfhure erfpacht
erfhuus boedel die nog verdeeld moet worden
erfmagescheit toewijzing van erf aan de verschillende magen van dezelfde erflater boedelscheiding met betrekking tot grondbezit
erfschatter schatter van vaste goederen
erfscheder erfscheider, landmeter, rooimeter, grensbepaler, persoon die de grenzen van een grondbezit vaststelt
erfscheiding afpaling van vaste goederen verdeling van een nalatenschap
erfside de zijde waarvan een goed aangeërfd is
erft herfst
erftins, erftijns, erfftijns vaste uitkering uit een onroerend goed te betalen aan de eigenaar het goed dat tegen zulk een uitkering wordt uitgegeven heet dan erftingsgoet
erfuiting regeling voor de verdeling van de nalatenschap
erfve onroerend goed, alle niet leengronden
erfvelijke rente erfrente, vaste rente
erfvenesse gerechtelijke inbezitstelling van onroerend goed
erfvoogdijen het opvolgen door de zoon als voogd, hoewel het niet erfelijk was.
ergastularius gevangenenbewaarder
ergenlist arglist
ergot moederkoorn
ergotisme vergiftiging met moederkoorn een (giftige schimmel op graan), kriebelziekte
ergwanen argwaan
erhalen verhalen, terugvorderen
erimita kluizenaar
erisipel ate door het St.-Antoniusvuur
ermitage afgelegen woning
ernstlijck ernstig,
errant zwervend
erresen ontstaan
error juris rechtsdwaling
erruer hij die dwaalt
erschenen verschenen
erselmaant oktober
ertsitter heelmeester
eruginator zwaardslijper, wapensmid
erve vast goed in tegenstelling tot leengoed
erveloot erfdeel
erven ende onterven iemand de eigendom van iets toewijzen en een andere ervan vervallen verklaren
erver eigenaar
erweißer erwtenhandelaar
es en sij tenzij
Es. afk. op huw. akte, echtscheiding
escopette donderbus
esellade houtmaat van 16 stukken hout
esmeroud smaragd
esquadron afdeling soldaten
essch bouwland
esse zijn
essum ik ben
est (hij/zij) is
est oost (richting)
estafette ordonnans, koerier
esterichter leem vloerenmaker
estomihi zondag voor de vasten
estrik vloertegel van gebakken klei
estropier radbraken
et en, ook etctera
et aliis en andere
Et. afk. op huw. akte echtgenoot van
etc. afkorting voor het slecht Nederlandse enzovoorts
été zomer
etelkoren koren voor eigen gebruik
ethyke longtering
etiam ook
étole bontstola
etteswanne overledene, wijlen
euler, eulner kuiper
eunjer tovenares, maar ook teer lief, schalks
eurtjen uurtje
ev afk. en vie, in leven
ev. afk. evangelisch
ev. luth. afk. evangelisch Luthers
ev. ref. afk. evangelisch Reformiert
evel gebrek,
evenboerticheit van gelijke stand
evene zwarte haver, ruwe haver, rouwe haver
evenen haver
evenenmeel hamermeel
evenenschoof haverschoof
eveninghem, eveninge waag, bascule, stadswaag
evenmate maat voor haver en andere granen
evenrente, evenschult schuld of rente in haver uit te betalen
evenschoof haverschoof
evensester een bepaalde maat voor haver
eventaag onafgebroken, langdurig
evitieren vermijden, ontgaan, ontwijken
e vivis abiit overleed, uit de levenden gegaan door overlijden
e vivis discessit overleed, uit de levenden (uit elkaar gegaan) door overlijden
e vivis excessit overleed, weggegaan uit de levenden door overlijden
e vivis migravitt overleed, uit de levenden weggegaan naar het hiernamaals door overlijden .
e vivis obiit overleed, uit de levenden weggegaan door overlijden
évoccaon afk. évoccation, het oproepen, het bezweren
ewech weg
ex kind van
ex uit, afkomstig van, tengevolge van, op grond van
ex altera anderzijds, grenzend aan, langs de andere zijde
excl afk. excellentie
ex debilitate senectus wegens seniliteit
ex dictis dicendis uit hetgeen gezegd is en gezegd moest worden
ex eodem morbo tengevolge van dezelfde ziekte
ex febri(s) door koorts
ex fluxa sanguinis door een bloeding
ex fornicatione conceptus uit onwettige verhouding geboren
ex gratia bij wijze van gunst
ex hac misera vita decessit in Domino ging van dit droevige leven naar de Heer
ex hac vita ad aeternam  transivit ging over van dit leven naar het eeuwige
ex hac van hier, van deze, uit onze (parochie)
ex hoc van hier, van deze, uit onze (parochie)
ex ictu equi getroffen door een paardenhoef
ex longa infirmitate tengevolge van een lange ziekte
ex maligna febri ten gevolge van een kwaadaardige koorts
ex nomine officio ambtshalve afwijzende
ex offcio ambtshalve
expssemet afk. expressement,uitdrukkelijk, nadrukkelijk
ex primo thoro uit het eerste (huwelijk) bed
ex quo uit hetwelk, bv uit dit huwelijk
ex secundo thoro uit het tweede (huwelijk) bed
ex tabe, ex tabbe door tering
ex testamento op grond van een testament
ex thoro illegitimo uit een onwettige verbintenis
ex una grenzend aan, langs de zijde, enerzijds
ex variolis wegens pokken
ex voto ten gevolge van een belofte
ex vulnere door een wond
exactor belastinginner
exaggeratie een vergadering
exaltatio kruis verheffing, 14 september
exalteren verheffen
exame een ondervraging
examinatio ondervraging
examinatoir dienende tot ondervraging
examineren ondervragen
exaudi 6e zondag na Pasen, ook 4e na Drievuldigheid
excavatie het uithouden
excaveren uithouden
excelleren te boven gaan
excenderen buiten zinnen raken
exceptie declinatoir uitzondering/ tegenwerping, verweer procesloop op te schorten
exceptie dilator vertragend uitstel
exceptie peremptoir onherroepelijk laatste (beslissende) tegenwerping
exceptie verweerschrift, tegenwerping in rechte
exceptien verweren, uitzonderingsgronden
excertitie bezigheid
exces overdaad
excijnsloodje stukje gemerkt lood, teken dat de accijns betaald waren
excijs accijns
excipieren uitzonderen
excissus weggehaald. (b.v. kind uit de baarmoeder gehaald tijdens de geboorte)
exciteren verwekken
exclamator omroeper, venter
excluderen buitensluiten
exclusijf, excluus onbegrepen, buitengesloten
excommissione pastoris in opdracht van de pastoor
excommunicereren uitsluiten, verbannen
excoriator leerlooier, vilder
excudere, excudi, excusum drukken (van een boek b.v.)
excusare verontschuldigen
excusatie niet schuldig verklaren
executeren het uitoefenen van zijn ambt, zijn werk doen, een vonnis uitvoeren
exécution capitale terechtstelling, executie
exempel voorbeeld
exemt er uit genomen
exequiae uitvaart
exerceren bezig houden
exercitiegenootschap een militaire organisatie of vrijkorps, opgericht op initiatief van de patriotten. doel, bewapening van burgers voor verzet tegen het Oranjegezinde leger en schutterijen
exeuntium sacramentis.  munitus voorzien van de sacramenten der stervenden
exeuntium uitgaan, verlaten
exhaustus uitgeput
exherederen onterven
exheridatie onterving
exhibere uitgeven
exhiberen vertonen, inschrijven, voor de dag brengen, aanbieden, vertonen
exhibitum getoond, uitgeven
exhortatie vermaning
exhorteren vermanen
exigentie vordering, eis
eximius ac doctissimus de hoogachtbare en geleerde heer
eximius voortreffelijk
exire, exii, exitum uitgaan, verlaten
exitus dood
exkrement uitwerpsel
exnunc vanaf nu
expectatio verwachting van Maria, 18 december
expensum uitgave
expirare de laatste adem uitblazen
expiratie afloop
expiravit hij blies de laatste adem uit
expliceerende uitleggende, verklarende
exploict daad
exploictier deurwaarder
exploitation bedrijf
expositus/a vondeling (e)
expresselijk te renuntiëren uitdrukkelijk er van afzien
expressus, expresselijck uitdrukkelijk
exsequiae, exequiae uitvaart
extimeren taxeren, schatten een vonnis lichten
extinctus overleden
extirperen met wortel en al uittrekken
extra ordinaire buitengewoon, bijzonder
extra portam buiten de (stads)poort
extra buiten
extracten uit de personele responsiven uittreksels uit de persoonlijke verhoren
extrahieren uitrekken,
extra.légal, extra.légaux onwettig
extra.muros buiten de stadsmuren liggend
extraneus vreemdeling , van buiten
extrema unctio laatste oliesel
extrême onction laatste oliesel, heilig oliesel
extremis (prae)munitus voorzien van de laatste sacramenten
extremis momentis in zijn laatste momenten
extremis rebus in uiterste nood
extremis. sacramentis  refectus, afk.S.R.E, gesterkt door de laatste sacramenten van de H. Roomse Kerk
extremus laatst, uiterst
extunc sindsdien
exulant vluchteling door zijn geloof
exurge 8e zondag voor Pasen
eyscht eist, eisen
ezelskop heraldiekteken, kop van ezel met lange oren