Laatst bijgewerkt: 19 september 2014
R afk. Roomskatholiek
r. afk. recto (folio),op de voorzijde van het blad
ra afk. rechterlijke archieven
ra trecken (de) het land opmeten
raadslot raadsbesluit
raak hark
rabat halskraag meestal van linnen of kant, ook herrie, en korting
rabauweboom oud soort appelboom
racke pijnbank
rackelijc rechtschapen, fatsoenlijk, braaf
racker diender, helper van de schout
radenryer bediener van het radbraakrad
radix oorsprong, geslacht
radstaak paal of staak met daarop een wiel of rad waarop het lijk van een misdadiger werd gelegd nadat alle botten waren gebroken. Een stok welke tussen de spaken van een rad werd gestoken om te voorkomen dat het paard verder ging. schandpaal en folterpaal
raeck ende daeck (in) in goede staat
raeiing, raeying rooilijn
raemscerre lakenscheerder
raeplant, raepstic rapenveld
raepolie raapolie, olie uit raapzaad geperst
raet raadsman
rammelaar slecht gebakken tegel
ramponeert vernield, verwoest
rantsoenpenningen opcenten op heffingen genoten door de kerk
rasement glad gepleisterd gedeelte in het gewelf
rasier korenmaat
rasteel paarden ruif
ratelwacht nachtwacht
ratelwaicker nachtwaker met een ratel
ratiocinator boekhouder, rentmeester
ratione dubii om reden van de twijfel
ratione officii uit hoofde van zijn ambt
ratione privatus beroofd van zinnen
ratione sanguinis op grond van bloedverwantschap
ratum (ob)servare van waarde houden
rauwsterigge lijk aflegster, maak de lijken gereed voor de begrafenis
rave balk, plank
ravelokker dief, lokt de raven naar de galg
rayck rijk
razier inhoudsmaat voor graan = ca 147 ltr.., maar ook 50 ltr. gezien
rbs afk. retroacta, van de burgelijke stand
R.D. afk. reverendus dominus eerwaarde heer
Rdo. afk. reverendo, aan de eerwaarde
readmitteeren opnieuw toelaten (meestal als burger in de voorheen verlaten plaats)
reale executie werkelijke tenuitvoerlegging
reale betaalmiddel, munt
reale, realis, realiter werkelijk
rebaptizatus herdoopt
rebbe vierkantige houtenbalk
rec afk. receveur, ontvanger
recens onlangs, pas
receptor ontvanger (der belastingen)
recessebrief officiële akte van een raadsbesluit.
receveur des impôts belasting ontvanger
recht van drop recht om het regenwater op andermans erf te laten vallen en afvoeren
recht van eerste en laatste Sacrament erkenning als zelfstandige parochie
rechteren rechters
rechtinghe herstel betaling, vergoeding
recipisse kwitantie, ontvangbewijs
recognitie gerechtelijke erkenning van iets voor datgene waarvoor het uitgegeven wordt
reconcilitatio herhaling van de huwelijksbelofte wanneer het huwelijk niet voor de bevoegde priester gesloten was
reconcilliacie herstelling van de wijding van ontheiligde kerken en kerkhoven
recto (folio) op de voorzijde van het blad
rector pastoor, leider, bestuurder
rectus rechtvaardig
reddite (Ceasari) 21e zondag na Drievuldigheid
redditus opbrengst
rede gestelt (te) aangesproken
redemptor handelaar
redemtor handelaar, koopman
rederijkerskamers genootschap dat zich bezig hield met het schrijven van gedichten en toneelspelen
redes reeds, al
redger plattelandsrechter in de Groningse ommelanden
redimere terugkopen, lossen
reditibus pauperum vivens onderhouden door de uitkeringen aan de armen
redituarius pachter
redres herstel
reeder reder, scheepseigenaar
reep lengtemaat voor stoffen, 1 reep is vermoedelijk = 10 el
reetrecker landmeter, erf -scheider, rooimeester
reeuroof = reeroof lijk roof, ook lijk beroving
reeuwech weg waarlangs lijken naar het kerkhof werden gebracht, lijk weg
reeuwen een lijk afleggen, het reinigen en voor de begrafenis in gereedheid brengen
reeuwer, reeuwige lijkenaflegger, oppasser bij besmettelijke zieken en ontsmetter hunner lijken
refectus (sacramentis) gesterkt (door de sacramenten), d.w.z. bediend
reflexiën levenstekenen ( bv bij verdrinken)
refrein rederijkersgedicht, elke strofe telt minstens acht regels, alle strofen eindigen op de zelfde regel die de hoofdgedachte uitdrukt
refuge toevluchtsoord
refunderen terugbetalen, herstellen, vergoeden
refusa teruggegeven, terug betald
refusant weigeraar
refuseren weigeren
refusie weigering
regard van (in) in aanmerking genomen
regest beknopte inhoudsopgave van een akte, brief
regieringe bestuur
regina koningin
région judiciaire rechtsgebied
région streek, gebied, gewest, regio
registrum lijst, register
registrum baptizatorum doopboek
registrum defunctorum overlijdensregister
registrum iunctorium trouwboek
registrum matrimonio trouwboek
registrum matrimonio coniunctorum trouwboek
registrum matrimonio  junctorum trouwboek
registrum mortuorum overlijdensregister
regius koninklijk
regt been rechter been
regt of eygendom eigendomsrechten
regt recht
reguarde van (ten) met het oog op
regulen met planken beslaan
regulieren te houden, zich schikken naar regelingen
reider zwaardmaker die het heft aanbrengt
reimeringhe borgtocht, losgeld
reingenoedt naast gelegen
reingenoot naaste buurman
reiser pelgrim
rejecteren verwerpen, niet ontvankelijk verklaren
rekhout smalle houten latten
rekwest verzoekschrift
rel. afk. relectis, weduwnaar, achtergelaten
relateert verklaard
relatieren berichten, vermelden
relicta filia nagelaten dochter
relicta weduwe, achtergelaten vrouw
relictis binis filus majoren nibus met nalaten van twee meerderjarige zonen
relictis duabus filiabus met nalaten van twee dochters
relictis tribus prolibus met nalaten van drie kinderen
relictus viduus weduwnaar
relieur boekbinder
relinquens post se uxorem cum … prolibus een vrouw met … kinderen achterlatend
relinquens achterlatend
reliqua hetgeen bij de rekening en verantwoording over was
reliquit..... filios et ..... filias heeft .... zonen en .... dochters nagelaten
remarqueeren op te merken
remediëren verhelpen , beter maken, herstellen
remedyëren herstellen
remensis van Reims
reminiscere (miserationum domine) 5e zondag voor Pasen
remis, remissie kwijtschelding
remissis (omnibus) bannis met nalaten van (alle) roepen
remissis proclamationibus met nalaten van de roepen
remonstrant opsteller van protest, verweerschrift
remonstrantie protest, verweerschrift
remonstreren verzoeken
ren. afk. renatus herboren, gedoopt
renatus herboren, gedoopt
renegaat afvallige
renonceren, renonchieren afstand doen van
rentebrieff akte, waaruit recht op rente blijkt
renteniersse rentenierster, van haar bezit levend
rentmeester, rentmeyster beheerder, rentmeester
renuncerende afstand doen van
renuntiare super afstand doen van
renuntiëren ervan af te zien
renverseren vernietigen
renvoij verwijzing naar een andere rechtbank
repeken smal stukje grond
replique antwoord, weerwoord, verweer, tegenspraak
reporsitor penningmeester, schatbewaarder
reportare van zijn kant overdragen
repositorium opbergkastje
reprehenderen berispen
reproche nalatig
reprochen getuigenwraking
repromittere van zijn kant beloven
repudiatus gescheiden, verstoten
repudium volontarium vrijwillige ontbinding van het huwelijk
repudium ontbinding (bv van huwelijk, verloving)
requiem herdenken van de doden
requiescat in pace dat hij ruste in vrede (afk. R.I.P.)
requievit in Domino hij rustte in de Heer
requioscat in pace hij/zij ruste in vrede, (RIP)
requirant eiser
requirerant verzoeker
requireren verzoeken
requisitie verzoek, vordering
réquisition vordering bv. door ministerie ge -eist
requisitis denunciationibus met de vereiste roepen
res familiaris huishouding, huiselijke zaken
res pectus parentelae de wettelijke verhouding tot broers en zuster ofwel bloedverwanten
rescribieren antwoorden, terug schrijven
rese reis, krijgstocht
reseant voldoende
residerende zetelende
residet woont
residet apud woont bij
residet extra woont buiten
resignare opzeggen
resolutie besluit
resoluties besluiten van een bestuursorgaan
resolveren, resolvieren besluiten bv van een collegiaal bestuur als de vroedschap
respice domini 12e zondag na Drievuldigheid
respice in me 2e zondag na Drievuldigheid
responsive schriftelijk antwoord
restiarius, restio zeeman, belast met het stuwen van de lading
resurrectio opstanding (in kerkelijke begrip), Pasen
retardatie vertraging
retentus teruggetrokken
retrahent terugtrekken (van een rekest)
retraicte secreethuisje, toilethuisje
retranchement verdedigingswal
retrograde gedicht waarin de woorden van voren naar achteren en van achteren naar voren kunnen worden gelezen
reuwen ruw maken van laken
revalidatus achteraf gewettigd
reverendissimus hoogeerwaarde heer
reverendus dominus eerwaarde heer
reverentelijcken eerbiedig
reverentelijcken te erkennen met eerbied te kennen
reverentie eerbewijs, staat in de eerste zin van een verzoekschrift. (geeft met behoorlijke reverentie te kennen), eerbied
revocatie herroeping
revolceren herroepen, intrekken, terug trekken
revoveer herroep
revyerviscooper rivierviskoper
rex koning
reyhier smal schiet- of lichtdoorlaat gat in buitenmuur
r.f. afk. relicta filianagelaten dochter
r.f. afk. relicta filius, nagelaten zoon
RG afk. Remonstrantse Gemeente
rhedarius wagenmaker
rheumate door reumatiek
ribaldus, ribaut landloper
ribout, rybaude deugniet, dief, landloper
richel dunne plank ca 4x 8 cm
richtmei kleine boom in de top als hoogste punt van het gebouw is bereikt
ricsdaalder rijksdaalder
riedenmakere weefkammenmaker
riedmarch, riedmeersch rietland
riedmeed, rietmaet land of weide met veel riet begroeid
rigeur gestrengheid
riggelen grendellat afsluiting
rijder betaalmiddel, waarde 1 rijder =???
rijgenoten naastgelegen
rijglijf, rijlijf korset
rijksdaalder (Ned) muntsoort, waarde gelijk aan 47 stuivers
rijshuus opslagplaats voor rijs(brand)hout
rijst hoeveelheid leien ca. 56 st.
rindsschuster leerlooier
rintvleesch, rentsvleesch rundvlees
R.I.P afk. Requiescat in pace, hij/zij moge rusten in vrede
ripelijjck rijp, aanzienlijk
rippe vrouw
ristrictus stiefvader
rite naar behoren
rite munitus, -a Heilig Oliesel ontvangen
RK afk. Rooms-Katholiek
rockener zwartbroodbakker
rocmaker kleermaker
roede (lengtemaat) Lengtemaat, in elk deel van het land anders van lengte. In Limburg was de strekkende roede verdeeld in 16 voet, 20 van deze (kleine) roede vormde één (grote) voet. 20 van deze grote voet vormde weer één (bunder) de aanduiding 53-10-0 betekende dus 53 bunder, 10 grote roeden en 0 kleine roeden, ofwel 53,5 bunder
Blooise roede 3,617 m
Drentse roede 4,12 m
Duivenlandse roede 3,667 m
Schouwse roede 3,727 m
roede landmaat (roede=14 m2), ook gevonden oppervlakte maat, groot ca 12,569 ca, in elk deel van het land anders van oppervlak.
roefbart zolderplank
roerende betreffende, reeds genoemd
roers geweren
roetsijdich scharlakenrood
rogate 5e zondag na Pasen
rogationes de 3 dagen voor Hemelvaart. Ook de gehele Hemelvaartsweek. Eigenlijk de in deze dagen gehouden processies.
rokelstock pook,
rollenaer voerman
rolsmeer vet, smeervet
roman lang verhalend epos in de volkstaal ( Romaans = in de volkstaal)
romano -catholicae religionis van Rooms -Katholieke godsdienst
rondeel rederijkersvers vaak achtregelig met twee rijmklanken
rondeel waltoren, 3/4 cylinder buiten de muur
rondel steenhouwers beitel
rondooghe rozetvenster, roosvenster
rong zware ijzeren nagel
rontganger, rondgast nachtwacht, nachtwaker
rontgat vensteropening
rood heraldiekteken, kleur, weergave met verticale strepen arcering
roode roede staf die de pestlijder moest dragen als
rooden loop buikloop, difterie
roodscharlaken kleur, scharlakenrood
roofkot rovershol
rooi rechte lijn
rooien de rooilijn bepalen
roomelisoen dysenterie, pest
roomermaent meimaand
roopastoor pastoor van de pestleiders,
roos heraldiekteken, bloem als wilde roos weergegeven met meestal 5 bloembladeren
roosdach zondag voor half vasten
root graanziekte
root rood
roscher wolwever
rosenkranzfest rozenkransfeest, 1e zondag in oktober
rosenmontag carnavalsmaandag, maandag voor vastenavond
rosenobel betaalmiddel, goudstuk van ca 8 gulden
rosensontag Rozenzondag, 3e zondag voor Pasen
roskam paardenkam
rosmolen door paard (en) voortbewogen molen
rößler paardenstalknecht
rotarius wagenmaker
roten rotten van vlas
rotmeester hoofdman van een rot, meestal 10 man
roufbart zolderplanken
rouwerck ruwwerk, grof werk
rubro sigillo met rood zegel (geen roepen als men betaalde), zonder roepen trouwen als men wel er extra voor betaalde
ruffian koppelaar
ruim (in het) plaats in de kerk waar de stoelen van de vrouwen stonden
ruit aanspoelsel uit zee
rumoermeester bendeleider
ruraemundensis van Roermond
Ruremunde Roermond
rurensis, rusticus boer, landbouwer
ruricola, ruricolus landbouwer
rusticus landbouwer, landman
rüsttag goede vrijdag
ruutmolen schorsmolen
ruwaard waarnemend graaf, bv bij krankzinnigheid
ruyn ontmande hengst, paard