Laatst bijgewerkt: 19 september 2014
S afk. schepen, wethouder
S afk. sterbefälle, sterfgeval, overledenen
S afk. susceptores, doopgetuigen, doop- heffer, peter en meter
S afk. susceptores, doopgetuigen, doop-heffer, peter en meter
s afk. semis, half,
s afk. sabel, heraldiekteken, kleur, zwart, weergave met horizontale en verticale arcering of effen zwart.
sa afk. sans alliance, zonder huwelijks- verbintenis, verwantschap
s.a.a afk. sans alliance actuele, zonder actuele huwelijk(sverbintenis), verwantschap
saai, saaien, saei gekeperde wollen stof, kamgarenstof
saaihal gebouw voor het keuren van de saai
saaiwerker, saaiwever wever van saaiweefsel
sabbathi dies op zaterdag
sabbatum luminum (magnum sanctum) zaterdag voor Pasen, op deze dag wordt de Paaskaars ontstoken
sabbatum zaterdag
sabel heraldiekteken, kleur, zwart, weergave met horizontale en verticale arcering of effen zwart.
sabotier blokmaker, houten schoenmaker
saccellarius schatmeester, penningmeester
sacel afk. sacellanus kapelaan
sacel afk. sacellanus kapelaan, onderpastoor, hulp priester
sacellanus, sacellani kapelaan
sacellum kapel
sacer, sacra heilig, gewijd
sacerdos priester
säckelmeister vermogenbeheerder, rentmeester
sacra baptismatis unda  ablutus gezuiverd door het heilige water van het doopsel
sacra communio de Heilige Communie
sacramentaliter sacramenteel,  sacramentis munitus voorzien van de sacramenten
sacramento sacri olei munitus voorzien van het sacrament van het Heilig Oliesel
sacramentum extremae unctionis het sacrament van het Laatste Oliesel
sacramentum matrimonii het sacrament van het huwelijk
sacramentum poenitentiae het sacrament van de biecht
sacrista, sacristain koster, kerkbewaarder
sacro ledo copulati in de gehouden mis getrouwd
sacro oleo provisus voorzien van het H. Oliesel
sadelaere zadelmaker
saeiaerde zaailand
saeier zaaier
saeiwaerp kettingdraad van saai
saeiwerc saaiweefsel, gekeperde stof
saelhonttouwere zeehondenleer bewerker
saelstoelmaekers zit -stoel makers
saementlijke leeden de gezamenlijke leden
saepius meerdere malen, vaak
saetcoren korenzaad
saeygewandt weeftoestel, weefgetouw voor het weven van saaiwerc (gekeperde stof)
Saeykam kam, onderdeel van weeftoestel
sagittarius pijl en bogen maker
saietmaker wollen garen fabrikant, sajetspinner
sainteurs vrije boeren die zich, in de vroege middeleeuwen, onder de hoede stelden van kerk of klooster
sakristan (vermoedelijk) landmeter
salarius zoutbewerker
saldus waardeloos, ongebruikt
salette kleine salon, ontvangkamer
salff behoudens
salifex, salinator zouthandelaar
salmiator slijper, gereedschappolijster
salpista trompetter, trompetblazer, trompettist
salus populi (ego sum) 18e zondag na Drievuldigheid, ook 4e donderdag voor Pasen, misvatten
salva inthimatione behoudens gerechtelijke aanzegging
salvatien weerleggen van de bezwaren tegen getuigen, getuigenis of geschriften
salwirth plaatbewerker, smid
samenlovenisse trouwbelofte, verloving
samentelijcke gezamelijk
sammet fluweel
samoos schipper schipper die vaart op de Maas en Sambre
sampt met
Sancta Gertrude Sint -Geertruide
sancta hebdomada Goede week, ook stille week voor Pasen genoemd
Sancta Margaretha Margraten
sancta, -us heilige
sanctis sacramentis met de heilige sacramenten
sanctissimae theologiae tudiosus theologiestudent
Sanctorum omnium Aller Heiligen, 1 november
sanctus heilig
sandtstande kuip gevuld met zand
sanguinem spuens bloed spuwend
sanguinis fluxum verbloeding
santbusse busje gevuld met fijn zand om inkt te drogen
santee drinkglas
sapc afk. sans alliance avec postérité connue, zonder huwelijksverbintenis, met erkend nageslacht
sapr. afk. sans alliance mais avec postérité reconnue, zonder actuele huwelijks-verbintenis, maar met erkend nageslacht
sark zerk, lijkkist
sark, zark soort wollen stof
sartor kleermaker
sartrix kleermaakster
saserdos priester
satblauw donker blauw
satelles gerechtsbode, leenman, vazal, gewapende bediende
satellites knecht, slaaf
satertag zaterdag
satisfacere tevreden stellen
sator zaaier
satrapa stadhouder
satrix kleermaakster
saturni dies zaterdag
sausisen vuurpijl, maar ook kruidige worst
sc, afk scilicet namelijk
sc afk. sans contrat, zonder huwelijks- voorwaarden, zonder overeenkomst
sec afk. serviteur, dienaar, dienstknecht, bediende
secr afk. secrétair, secretaris, .resse
serr afk. serrurier, slotenmaker, ijzerhandelaar
Sg afk. signature, ondertekenaar(ster)
s.g., s.m. afk. zaliger gedachtenis
Sgr afk. seigneur, heer, leenheer, landsheer
scabinale akten schepenakten
scabinus, scabini schepen, schepenen
scaelc knecht, bediende
scaeldeckere leidekker
scaemelhuus armenhuis
scaemelhuusweke arme uit het armenhuis
scaepcoman schapenhandelaar
scaephettinc schapenweide
scalatie, scallacie strafwerktuig, ladder waarop men gebonden werd en dan uitgerekt
scandularius dakdekker
scandularius dakplankenmaker
scaperiene schapenhoedster
scapiere, schapijnre van schapenvacht
scautheete, scaut schout, gerechtelijk bestuurder
sceau à la cire lakzegel
sceetgracht scheidingwater tussen twee stukken land
scepstock gevangenis
sceversteyndecker vermoedelijk pannendakdekker
schaar, scheerweide oppervlaktemaat, ca 300-400 vierkante roeden = ca 0,4-0,65 ha, ook gevonden 2 morgen
schabel, schabbelele bank voetbankje
schacherer venter
schacht veer, synoniem voor lengtemaat roede
schadde zode van veenachtige heide, als brandstof te gebruiken
schaelc schelm, schurk
schaepbrake, scaepbrake braak liggende grond waarop schapen grazen
schaepschier, scaepsciere grijs bruine wol van schapen
schalenschroder messenheftenmaker
schalie schrijflei, lei
schaliedekker leidekker
schalmei oud muziekinstrument, (houten) fluit
schapraa spijskast
scharrebier scherp dun bier
scharrmacher wagenmaker
schat oppervlaktemaat, 1 schat = 1 mud = 6,8 are
schathuis veestallen
schäufeler ventende marskramer met lastdier
schavotteren veroordelen tot het schavot of schandpaal, vooraf vaak gebrandmerkt op de kaken
scheepsbeschieter meubelmaker / aftimmerman op schepen
scheiber zouthandelaar
scheidler messenmaker
scheidung unserer liebe frauen Maria Hemelvaart, 15 augustus
schelachtig in een proces verwikkeld, in een geschil
scheling(e) geschil, civiele rechtszaak
schelling betaalmiddel, 1 schelling = 12 denier (ca 11e eeuw)
schelling betaalmiddel, 1/20 pond = 12 schellingen, 1 schelling = 6 stuivers
schelter goochelaar, kunstenaar
schepampt kleermakersambacht
schepel inhoudsmaat bij graan, 1 schepel = 2 mud = ca 29-34 ltr, ook gezien 1/4 mud en 1/8 mud. na 1820, 1 schepel = 10 ltr.
schepel oppervlaktemaat, 1 schepel = 1 schat = 1 mud = 6,8 are, ook gezien 1 schepel = 4 spint, 1/4 mud en 1/4 morgen
schepen ende raet het stadsbestuur
schepen gerechtelijk functionaris bij een lokale rechtbank
schepenbank locale rechtbank
scherfvat doodkist, ook fig. lijkkist
scherpe examinatie verhoor op de pijnbank
scherprechter beul
schertmagen bloedverwanten in de mannelijke lijn
scheuk ontuchtige vrouw
scheurbanden breukbanden
schikken sturen, zenden
schilden betaalmiddel, 1 schilden = 20 stuivers (ca 14e eeuw). Ook vaak klinkaart genoemd
schilderhuis wachthuisje voor de schildwacht
schilt schattinge belastingvorm, voorloper van de grondbelasting
schippond gewicht, 1 schippond = 300 pond
schirmer vechtersbaas, voorvechter
schirrmacher wagenmaker
schlotfeger schoorsteenveger
schnitter oogstarbeider
schnittker houtbewerker, fijnwerk timmerman
schnorrer landloper
schoef bundel, bos, schoof
schoehouten wilgenhouten deel van een schoen
schoen broet witbrood
schoenlinghen schapenvel, schapenvacht
schofhek valhek in poortdoorgang
schofvenster schuivend luik in stadspoort
schoitstroy dekstro als dakbedekking
schole school
scholebert uithangbord bij de school met de vermelding van de naam van de onderwijzer (es)
scholtist schout
schoolman kerkleraar
schoorttecleet schort
schoot gewicht, 1 schoot = 2 pond
schopenhauwer houten troggenmaker
schoren vastmaken
schorre, schurre ruwe steen (puin) voor de fundering
schotgaarder inner van de (opbrengst)belasting
schotgeld opbrengst
schotkerver belastinginner. De betaling werd op de kerfstok d.m.v. een inkerving aangebracht
schout een rechtstreekse vertegenwoordiger van de heer der heerlijkheid, rechterlijk ambtenaar, die in civiele zaken rechtsprak, hoofd van een ambacht.
schouteteboete boete aan de schout de voldoen
schoutetenbrief akte van een voor de schout geschiede rechtshandeling
schoutetendiener gerechtsdienaar
schoutetinne vrouw van een schout
schoutheete schout, vertegenwoordiger van de graaf als hoofd van politie en gerecht
schrede lengtemaat, 1 schrede = 2,5 voet, landmeterspas, -tree = 2 gemene schrede = 5 voet
schreiboom boom als grenspaal
schreur kleermaker
schrobbelaar visser die vist met schrobnet.
schrobbelaar bediener van de schrobbemolen, onderdeel van de voorspinmachine voor het weven van lakenstof
schrobber lijkverzorger van pestlijders
schrodere, kleermaker
schröter doekensnijder
schruiven bankschroeven
schuddelkist gevangenis
schueren omploegen om bouwland in weiland te veranderen
schutterij de vereniging welke in de middeleeuwen voor de verdediging van de stad zorgde
schutzengelfest feest van de beschermengel, vanaf 1700, 2 oktober daarvoor 29 september, nu echter 2e zondag van september
schuyfspel sjoelbak
schuytenvoerder binnenschipper
schwager broeder van een echtpaar
schwertdegen jonge ridder
scieur houtzager
scilicet namelijk
scindere weghalen (bij bevalling)
scipper schipper
scipwrictere scheepsbouwer, arbeider op een scheepswerf
scissum er uitgerukt
sclatorius dakdekker
sclopetus geweer, buks
scoeboeter schoenlapper
scoenewercstricghe schoenmaakster
scolaris scholier, leerling
scolas afk. scolasticus, hoofd van de school
scolasticus hoofd van de school
scolescat, scoel boete, voorschot
scoparius straatveger
scorator verwekker van een onecht kind, hoerenloper, overspelpleger
scorpionarius boogschutter
scorta ongehuwde moeder
scortatio overspel, echtbreuk
scortator hoerenloper, verwekker van een onecht kind
scortum lichtekooi, hoer
scotporte houten valpoort
scoutetedoem ambt van schout in bepaald gebied
scriba secretaris ook schrijver, klerk
scribere schrijven
scribtarius klerk
scrinewerker, scrijnmakere timmerman, schrijnwerker, meubelmaker
scriniarius, scrinifex schrijnwerker, panelenmaker, ook geheimschrijver en zegelbewaarder
scrips afk. scripsit heeft geschreven
scripto geschreven
scriptor schrijver
scroeder, screuder kleermaker
scrupel medicinaal gewicht, 1 scrupel = 1/528 pond = 20 grein
scrutarius opkoper, uitdrager
scruteren onderzoeken
sct, afk. sanctus heilig
sculptor, imaginum beeldhouwer
scultetia schoutambacht, schoutschap
scultetus schout, dorpsburgemeester
scupteur beeldhouwer
scuteman binnenschipper
scutterie jacht
se affinare door huwelijk verwant worden
se marier trouwen
se scribere ignaros declarvaverunt verklaarde niet te kunnen schrijven
secluderen afzonderen, uitsluiten
seclusie uitsluiting
second témoin tweede getuige
secreet siegelt geheim zegel
secreet gemak, toilet
secretarius (dorps) secretaris
secretarius subscripsit als secretaris ondertekend
secta luteranorum de sekte der Lutheranen
secunda (feria) maandag
secunda vota tweede belofte, tweede verloving
secundus tweede
sed maar
sedecim zestien
seductor verleider, de vader van een onecht kind
seeckere, seeker een bepaalde
Seelen (aller) Allerzielen, 2 november
seghel zegel
segisser magere Hein, de man met de zeis
segristanus koster
seidenneger zijde -breister
seigerschmied groot uurwerkmaker
seigneurie heerlijkheid, in de middeleeuwen het gebied waarover men het gezag uitoefende onderverdeeld in een hoge of lage heerlijkheid
sekel, sekele zeis, sikkel
sekerheyt zekerheid
selig overleden
sellator, sellatius, sellarius zadelmaker
selver van hem zelf, maar ook zilver
selverijn zilveren
semen zaad, kroost
semiennis een half jaar oud
seminis van het zaad
semistultus halfdwaas
semmler witbroodbakker
sen. afk. senior
sendael, sindael doek van linnen, neteldoek.
senechaussee rechtsgebied van een seneschalk, rechtbank van een senechalk
senectus hoge ouderdom
senectute confectus zwak van ouderdom
senescalcus ambtenaar belast met toezicht op ’s koningshuis, aanvoerder van het leger
senescalissa vrouw van een seneschalk
seneschalk ambtenaar belast met toezicht op 's koningshuis, aanvoerder van het leger
senex grijs en eerwaardig, oude man
senii van de ouderdomskrachten
senilicus oud mannetje
senio confectus door ouderdom uitgeput
senior oudste
sensal makelaar
sentence capitale doodvonnis
sententiare, sententieren vonnissen
sententie, sententia vonnis
sentir le fagot van ketterij verdacht worden
separatio a toro et mensa gescheiden van tafel en bed
separatio quoad torum et mensam gescheiden van tafel en bed
separatio quoad vinculum sepelivi echtscheiding
sepelevi ik heb begraven
seperanus hoogste, voornaamste, exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
septem zeven
septem dies zeven dagen
septembris in september
septembris, -ber, -bre, 7ber september, 9e maand
septemdecim zeventien
septennis zeven jaar oud
septimana week
septimanarum weken
septimanarum communis de week voor allen, vanaf 29 september
septimanarum rogationum de week van de gebedsomgang, Hemelvaartsweek
septimo op de zevende
septimus zevende
septimus dicimus zeventiende
septingentesimus 700e
septuagenarius zeventigjarige
septuagesima de 70e dag, de 9 zondag voor Pasen
septuagesimus 70e
septuaginta zeventig, 70
septuennis zevenjarige
sepulcrum graf
sepulivi ik heb begraven
sepulter mortuorum doodgraver
sepultura, sepulture begrafenis, uitvaart, cremeren van een lijk
sepultus in cemetero op het kerkhof begraven
sepultus in choro in het koor begraven
sepultus in coemeterio op het kerkhof begraven
sepultus in ecclesiae in de kerk begraven
sepultus in ecclesiae navi in het schip van de kerk begraven
sepultus in templo in de kerk begraven
sepultus, -ta, -ti begraven
sequestratie gerechtelijk besluit
serator slotenmaker
sercksetter grafsteen -, maker en plaatser
seriant, sergiant, serjiant knecht, helper, soldaat
sericarius zijdebewerker
serment eed, plechtige belofte
sermijn geweven stof uit de weverijen van Leiden
serrarius zagenmaker
servatis servandis met inachtneming van de voorschriften
servituten erfdienstbaarheden
servitutes rerum erfdienstbaarheden, servituten, lasten waarmede een erf is bezwaard ten dienste van een ander erf
servus knecht, dienaar, schildknaap
servysmeester inkwartieringsambtenaar
sescentesimus 600e
sesdeel het zesde deel (bv van geld)
sesenti zeshonderd
sesquiennis van anderhalf jaar
seste zesde
sestehalf vijf en een half
sester inhoudsmaat voor olie, 1 sester = 40 mengel
set kont, achterste
settere belastingontvanger
setterlyden inwoners
seu anders gezegd
sevendalf zes en een half
sex zes
sexagenarius zestigjarige
sexagesima de 60e dag, de 8e zondag voor Pasen
sexagesimus 60e
sexaginta zestig
sexdecim zestien
sexennis zes jaar oud
sexta (feria) vrijdag
sextillis de 6e maand, later is dit augustus geworden
sextus zesde, 6e
sexus geslacht
seyen feill zijden sluier
shoofs (van....) het Gerechtshof (van .....)
sibbe de familie, verwanten of familieleden
sibbedag bijeenkomst van familieleden en naamgenoten
sibbedeel verwantschapsgraad
sibbekunde familiekunde
sibbemaech bloedverwant
sibber nader familie
sibbesten de naaste familieleden
sibbetabel parenteel, waar ook de afstammelingen in de vrouwelijke lijn zijn opgenomen en die dus alle nakomelingen van de stamvader omvat
sibbetale graad van bloedverwantschap
sibbevooght verwantschap -of bloedvoogd, (tweede) voogd
sibbicheit bloedverwantschap, verwantschap, overeenkomst in aard, verschijnselen, enz
sibi aan zich, aan hem, aan haar.
sic, sic attestor zo, aldus, aldus verklaar ik
sickele sikkel
sickelmaker, zeexenmakere sikkelmaker
sicut (et) en eveneens
sideval = zideval zijlinie, het komen van erfgoed aan een zijlinie
sidten zeden
sieckman melaatse
sieckten, siektens ziekten
siedehuus zoutziederij
sieden koken, braden
siepel ui
sigilavit hij heeft bezegeld
sigillatum is bezegeld
sigillatur wordt of is bezegeld
sigillum zegel
signatura handtekening, ondertekening
signature ondertekening
signavit hij heeft ondertekend
signet zegel
signifieren betekenen, aanzeggen
silhouettenkunst genoemd naar de naam van de uitvinder schaduwomtrek, schaduwbeeld, silhouet
Silva Ducis 's Hertogenbosch
silva bos, woud
silveren cop zilveren kommetje
silverfoelge bladzilver
silvergelt zilvergeld, zilveren munten
similarius witbroodbakker
sine zonder
sine preavia proclamatione zonder voorafgaande afroeping
sinilis afgeleefd, door ouderdom
sinopel heraldiekteken, kleur, ook groen of emaldgroen genoemd, weergave met schuinsrechtse arcering
sinstag dinsdag
sinte de heilige
sinxen Pinksteren
sippe een niet scherp begrensde groep van verwante personen, in engere zin de gehele verwantschap van enkele personen
sippenamt genealogisch bureau
sippenforschung genealogisch onderzoek
sippenhaft in arrest, in hechtenis zijn van de familie
sippenlade familiearchief
sippenschafttafel sibbetabel
sippenstolz familietrots
sippenüüberlieferung familietraditie
sister inhoudsmaat voor koren =ca 49 ltr.
sitientes venita (ad aquas) zaterdag voor Pasen
sittardiensis van Sittard
situ ter plaatse
situs, sitas gelegen, oorspronkelijke toestand
sive ofwel, anders gezegd
slachbosch kreupelhout, struikgewas, hakhout
slachmolen oliemolen
slaeckijnghe vrijlating
slaepclocke avondklok, gaf het begin van de nacht aan
slaepers messe mis omstreeks 10 uur 30 voor de middag
slaeplaeckens beddenlakens
slagturven veen baggeren, de veenlaag onder water werd tot op de kleilaag door slagturven gewonnen
slaper betaalmiddel, zilveren munt ca 1500
sleepstake soort eg, houten plank met korte tanden om het land glad te maken
sleescatte, muntrecht
sleghel houten hamer, maar ook hendel
sleunen hakken
sleutelraaks, sleutelriem ketting waaraan de vrouwen hun sleutels droegen
sleynen snoeien van takken
slobhoos slobberbroek
sloobrade gebraad van gevulde varkensdarmen
slop geheime plaats, schuilhoek
slotelare, slotemakre slotenmaker
slots boete
slovaert rouwmantel, gedragen door de lijkbidder
sloyer lange smalle doek, als versiering op een hoed gedragen
sluier sjerp
sluikerijen smokkelarij
sluipschool niet erkende school
sluuswael verdiept en verbreed deel voor de sluis
sluutcorf korf met deksel (s)
smaltiende kleine tiende, een belasting
smedegetouw smidswerk gereedschap
smedenambagt smederij
smelthuys huis met smeltoven
smersnider spekverkoper
smette (in) besmet met een besmettelijke ziekte
smitten smederij, smidsoven
smouttappere oliehandelaar, meestal in spijsolie
smoutwerc met boter ingevet wol -weefsel
snedelinc kind geboren met een keizerssnede
snees oppervlakte maat, groot circa 2,5138 ca, in elk deel van het land anders van oppervlak. ook gezien 1 snees = 20 stuks eieren of vis
snidemaerte meisje belast met de kruidentuin
snotveger barbier
sobrina nicht van moederszijde
sobrinus neef van moederszijde
socer magnus grootvader van de huwelijkspartner
socer schoonvader
soceri van de schoonvader
socht besmettelijke ziekte
socrinus zwager, echtgenoot van zuster
socrus magnus grootmoeder van de huwelijkspartner
socrus major overgrootmoeder van de huwelijkspartner
socrus schoonmoeder
sodalis kameraad, reisgezel
sodalitas verbroedering
sodomie ontucht, ook zelfbevrediging,
soe hoe
soenbrief brief waarin overeenkomst is omschreven
soeur consanguine halfzuster van vaderszijde
soevereiniteit exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
soglam een bij de koe nog drinkend kalf of lam bij een schaap
soir, soirée namiddag, avond
soldanus soldaat
solemneel, solemneele plechtig, plechtige
solemnicatio, solemnitatio  solemnisatie trouwplechtigheid
solemniter plechtig
solemniteyten plechtige handelingen
solemnizatum ingezegend
solicessatio braakligging
solis dies zondag
solitis proclamationibus na de gebruikelijke roepen
sollers bekwaam
solstitium hiemale winter zonnewende, 25 december
solstitium zonnewende, 24 juni
solum alleen
soluta alleenstaande vrouw, ongehuwde vrouw
solutus alleenstaande man, ongehuwde man
solvent geldig, rechtsgeldig
solvere betalen voldoen
solvit, solvyt hij, zij, hebben betaald
somer, sommer, summer inhoudsmaat voor graan, 1 somer = 1/3 malder, =2 vat
somerbaen weg die alleen in de zomer te gebruiken was, niet verharde aarden baan
somma lateris onder aan een bladzijde de optelling van alle bedragen
sommatie dagvaarding, gerechtelijke opeising
sommieren sommeren, eisen
sonder bespieringe onbelemmerd, zonder belemmering
sonder erlist zonder arglist, zonder kwade opzet
sonder oir zonder nageslacht
sonne, bi der sonnen ute ende bi der sonnen in van zonsopgang tot zonsondergang
sonneabend oculi zondag voor oculi
sonnendaich zondag
sonnwende zonnewende, 24 juni
sont comparus zijn verschenen
soo wanneer
soror zus
soror germana halfzuster
soror patris zuster van de vader
soror patruelis kind van een broer of zus
sorores de zusters
sororis, sororum van de zusters
sosius verbondene
sotorius zwager
sotternie klucht, kort toneelspel met grappige inhoud
soude ghelieven zou willen
soude zou
soverein exclusieve bevoegdheid tot uitoefening van publiekrechtelijk gezag
s.p. afk. sans postérite, zonder nageslacht, nazaten
spademakere gereedschapmaker, spadenmaker
spaesvat wijwatervat
spanninge dakspanten
specht Spaanse soldaat
specialijck, specialyck in het bijzonder
speciarius specerijenhandelaar
specierente rente in natura
specterende sijn betrekking hebbende op, daarbij behorend
speculator spion, waker
speek spaak
speelwort uitdagende opmerking, scheldwoorden
spekkoper varkensslager
spelleude muzikanten
speten twee steken diep
spica korenaar
spicarium graanzolder
spiegaten kijkgaten in gevelmuren
spiker korenschuur
spindelmagen bloedverwante uit de vrouwelijke lijn
spint inhoudsmaat bij graan, 1 spint = 1/2 schepel = ca 7,2-8,5 ltr ook ca 5,4ltr.en 36,5 ltr.
spint oppervlakte maat, 1 spint = 1,7 are
spiritum Deo reddidit gaf zijn geest aan God terug
spiritum exhalavit blies de laatste adem uit
spiritus domini replevit Pinksteren
splete deel van een leen d.i. uit een leen gespleten
splettstößer dakplanken handelaar
spoliationes vernielingen, brandstichtingen, plundering
spolieren plunderen
spon moedermelk
sponde bed
spons, afk. sponsus, sponsalia aanstaande bruid, verloofde
sponsa clandastina heimelijke huwelijks belofte
sponsa publica publieke verloving
sponsa bruid
sponsalia huwelijk, trouwbeloften, ondertrouw bruidsschat, huwelijksgift
sponsalitium verloving, ook huwelijk
sponsari huwen, trouwen
sponser fidei peetoom. peet, peter
sponser doopgetuige, borg
sponsi de bruid en bruidegom, het bruidspaar
sponsus (sponsa) bruidegom (bruid), ook verloofde
sporkel, spurkel februari
sportularius korven-, mandenmaker
sprenkvlees pekelvlees, gezouten vlees
spuria onecht kind
spuria onwettige dochter
spurius onwettig (kind), bastaard
spurius onwettige zoon
spurkel februari
sputo sanguinis door een bloedspuwing
sr afk. Sieur, (de) heer
S.R.E. afk. Sancta Romana Ecclesia, Heilige Romeinse kerk
S.(S) afk. susceptores, doopgetuigen, doopheffer, peter en meter
ss afk. subscripsit, hij heeft dit ondertekend, was getekend
sst afk. subscripsit, heeft hieronder getekend
st. afk, sunt, heilig
St. Jan mitsomer feestdag van st. jan, 24 juni
StA afk.Staatsarchiv, rijksarchief in Duitsland
StaA afk. Stadtarchiv, stadsarchief
staak stam van een familie stamboomde gezamenlijke afstammelingen van een gemeenschappelijk voorouder.boom, als onderdeel in een erfafscheiding
staatboek legger waarin opgetekend alle bezittingen van een kerk
Staatsarchiv rijksarchief in Duitsland
stabularis stalknecht
stadhouder, stadthelder plaatsvervanger van de vorst in het bestuur van het land, een provincie of een streek
stadsrechten het recht van een stad om zijn eigen rechtspraak, en rechters en (jaar)markten te hebben
Stadtarchiv stadsarchief
stadtsmeijster stadsgeneesheer
staet van goed ambtelijke boedelbeschrijving
staffirmaler stukadoor
stagnifusor tinnegieter
staket paal, staak
stambeer stamhouder
stammbuch oorspronkelijk geslachtsregister. Later een boek waarin familieleden en later ook vrienden van de eigenaar iets schreven als aandenken
stand burgerlijke stand, bevolkingsregister, beroep
stannarius kannen -, tinnegieter
stare ad iura patrie et vicinorum vallend onder het land -en buurrecht
statebode bode bij de staten
staterarius wagenmaker
statieren vaststellen, verordonneren
statim terstond, op staan
statt stad
status animarum staat van de zielen (lijst van parochianen)
stave knots, het wapen van de strijders te voet, goedendag
steekan inhoudsmaat, bij natte waren. 1 steekan = 1/8 aam =16 mengel =ca 18,75 ltr
steelboerskijn beurs waarin het gestolen geld opgeborgen werd
steen om den hals een zware steen aan een ketting om de hals gehangen als straf o.a. voor laster
steen gewicht, 1steen = 8 pond, maar ook 6 pond gezien
steenbickelaar, metselaar,
steenbickelere steenbikker
steenkosten gevangeniskosten
steenpoorte stenen stadspoort, hierin was vaak de gevangenis voor landlopers en vagebonden
steenput waterput
steenstuk oorlogswerktuig, katapult voor grote stenen
steenwaerder gevangenisbewaarder in de steenpoort
steenwech steenweg
steewyf stadsvrouw
stellmacher wagenmaker
stemma stamboom,
sterbefälle sterfgeval, overledenen
sterculium mestvaal, beerput
stere, sterre inhoudsmaat, 1 stere = 1 m3 los opgestapeld brandhout, double stere = 2 m3
sterfhand, dode hand geestelijke liefdadige instelling
sterfhuis nalatenschap
sterfput beerput, zinkput voor de privaat
sterquilinum beerput, zinkput voor de privaat
sterzer landloper
steynmetzer metselaar
stiefsnaar vrouw van de stiefzoon
stieg hoeveelheid, 1 stieg eieren = 20 st eieren
stift klooster
stijg, stieg hoeveelheid, 1stijg eieren = 20 st eieren
stille wacht personen die de beerputten leegmaakten
stille woche week voor Pasen
stiller freitag goede vrijdag
stillevanger personen die de beerputten leegmaakten
stilo novolabl. aanduiding voor de nieuwe kalenderstijl van 1582
stinkroer geweer
stipael tot de familie behorend
stipulatie afspraak, overeenkomst
stipus bedelaar
stirpis van de afstammeling, van de familie
stirps het geslacht, de familie, erfgenamen
stockhouder ambtenaar belast met de wettelijke verkoping van goederen
stockleggensbrief akte van overdracht van een goed met stoklegging
stocksgewijs volgens de graad van verwantschap
stoep ratelwacht, nachtwacht , drinkbeker
stoepschijter huursoldaat, huurling
stoetselaer steekwapen
stok leggen in rechte afstand doen van (onroerend) goed en in eigendom overdragen door het neerleggen van een stok als eigendomssymbool
stoolgelden onzekere inkomsten van een priester bij het verrichten van bepaalde handelingen (dopen, trouwen, begraven)
stoop inhoudsmaat, bij natte waren. 1 stoop = 2 mengel =ca 2,4 ltr, bij melk =ca 0,75ltr
storger marktschreeuwer, ook zwerver
storting miskraam
stoven voetstoof
straetbespieder rover in het struikgewas of hinderlaag
straetmare overal bekend gerucht
straetmodder vuil op straat, ook vaak van de beerput
stratarius zadelmaker
strijckvat maatvat voor het afmeten van droge waren
strijcrepe koord om het laken mee te meten
strikte gijzeling (in) onder streng arrest
stro hoeveelheid speciaal voor vis, bekend is1 stro haring = 500 st., 20 stro = 1 last
stroedecker strodaklegger
stroncken staken, afgezaagde boom, van een geslacht
stronckgoed familiebezit
studiosus student
stuferus, stuferos stuiver, stuivers
stuiver muntsoort, waarde 1/20 gulden
stultus, stulta beroofd van zijn/haar zinnen, gek, zot
stupenator badkuipbezitter
stuprata ongehuwde zwangere vrouw
stuprum echtbreuk, overspel
stuprun violentium verkracht, schofferen
sturte dun plaatijzer voor harnassen
stylo novo volgens de nieuwe stijl (kalender na 1582)
stylo veteri volgens de oude stijl (kalender voor 1582)
suae coniugis van zijn (wettige) echtgenote
sub conditione onder voorwaarde
sub dimissorialibus met de verlofbrieven van
sub dimissorialibus Reverendus Dominus pastoris sponsi met de verlofbrieven van eerwaarde heer pastoor van de bruidegom
sub hac condicione onder deze voorwaarde
sub hac parochia onder deze parochie
sub juramento onder eed
sub matricularius onder koster
sub mediam noctem omstreeks middernacht
sub meridiem tegen de middag
sub urbe buiten de stad
sub vesperam tegen de avond
sub onder
subicieeren onderwerpen
subitanea morte door een plotselinge dood
subitanee plots, plotseling
subito plotseling
subito defuncta plotseling overleden
submersus verdronken
submersus in ….(mosa) verdronken in de ….(Maas )
submissie onderworpen, mee akkoord gaan
suboles nakomeling
subscripsi ik heb ondertekend
subscripsit heeft ondertekend
subscriptie ondertekening
subscriven ondertekenen
subsequens (hieronder) volgend
subsignerant hebben ondertekend
subulcus varkenshoeder, varkensdrijver
subventio heffing
succedeerde volgde op
succederen in het erfrecht opvolgen, erven
succomberen verliezen van het proces, veroordeeld worden
succumbant verliezende partij
succursalis hulpkerk
sud zuid
suerde zwaard
sufferator hoefsmid
sufficientiem facere deugdelijk houden
suffisante cautie jurisdictie onder deze een voldoende borg binnen deze jurisdictie
suffisante voldoende
suffocatus gestikt, gewurgd
sui juris onafhankelijk, mag zonder toestemming ouders trouwen
suis dat aan zijn
sulcke effecte (ten) met zodanige uitwerking
sulfferpriem zwavelstok, voorloper van de lucifer
sumittieren onderwerpen
summa som, totaal, bedrag
summa gradis met, in de hoogste graad
summa lateris bedrag van deze bladzijde
summa summaris totaal van alle (blad) totalen
summa totalis totaal bedrag, eindbedrag
sunlichten zonnewende, 24 juni
sunt zij zijn
sunte (Nicolaes) sint (Nicolaas)
suo haar, in bv aan haar filio (zoon)
superius hierboven
suppi evil trad op in plaats van
suppliant indiener van een verzoek of request (rekest)
supplianten indieners van een verzoek of request (rekest)
supplicatie verzoekschrift, smeekschrift
supportare overdragen
supra octavas na afloop van de 8 dagen
supradictus bovengenoemd
surcket overkleed
surdaster hard horend
surdus doof
surdus et mutus doofstom
sus. afk. suceptor, suceptrix doopheffer, peter en meter
susc afk. susceperunt, zij namen de zorg op zich, wij hebben ten doop gehouden
susceperunt zij namen de zorg op zich, wij hebben ten doop gehouden
susceperunt hebben ten doop gehouden
suscepit afk. susc. hij, zij verhief ten doop
suscepit beschermer, Peter of Meter bij doop
suscepto prius baptismate ab  obstetrice na eerst het doopsel ontvangen te hebben van de vroedvrouw
susceptor doopheffer, peter
susceptores afk. ss.s de doopgetuigen , de doopheffers
susceptores erant de doopgetuigen waren
susceptores fuerunt de doopgetuigen waren
susceptorum van de doopgetuigen
susceptrix doopheffer, meter
suscipi gedoopt worden
suscipientes doopgetuigen
suscipientibus met als doopgetuigen
suscipientibus eum de sacro fonte die zij opnamen van de H. Doopvont
suscipio ik ben doopgetuige
susdit bovengenoemd, voornoemd,
suspect allegeert als verdachte aangemerkt
suspensie schorsing
suspicie verdenking
sustineeren, sustineren beweren, staande houden
sustinue bewering
sutor schoenmaker
suum zijn, haar, hun
suus zijn, haar, hun
suwe sloot, gracht, afwatering
suyckerdose suikerdoos
swaartvager, swaertveger wapensmid, die steek en slagwapens smeed
swaelyck zeer zwaar
swager ieder door een huwelijk vermaagschapt manspersoon
swagerse ieder door een huwelijk vermaagschapt vrouwspersoon
swanger zwanger
swaricheyt probleem, last
swart van swaerde onbegroeid, maar weinig begroeid, (letterlijk met zwarte aardkleur)
swart zwart
sweer, swere schoonvader
sweeren, swerre zweren, bij de rechtbank
swegersse schoonzuster
swegher schoonmoeder
swehir zwager
swelen omkeren van gemaaid gras
sweserik zwezerik
swetland grensland
swetnoot buren met de zelfde erfafscheiding
swieher schoonvader
swinre varkenshoeder
Swoll Zwolle
sx afk. sexe, geslacht
sychte zeis
sydehaudentheyd bepaling in een huwelijkscontract waarbij de in het huwelijk ingebrachte goederen na de dood teruggaan naar de familie waarvan ze afkomstig waren
sylveren zilveren